Wstecz Wstecz

20 podstawowych komend Linux, które warto znać

Większość pracy przy administracji serwerem VPS odbywa się w terminalu. Te 20 komend obejmuje codzienne zadania: poruszanie się po katalogach, pracę z plikami, instalację programów i zarządzanie procesami.

Czego potrzebujesz przed rozpoczęciem

  • Serwera VPS z systemem Linux, np. Ubuntu lub Debian.
  • Klienta SSH do połączenia z serwerem. Więcej: Jak korzystać z PuTTY.
  • Użytkownika z uprawnieniami root lub sudo.

Komendy

  1. Poruszanie się po katalogach

    ls wyświetla pliki i foldery w katalogu. Z opcją -l zobaczysz rozmiar, datę i uprawnienia:

    ls -l

    Dodając -a, zobaczysz też ukryte pliki (zaczynające się od kropki):

    ls -la

    cd zmienia bieżący katalog:

    cd /home/user/Documents

    Przejście o jeden katalog wyżej:

    cd ..

    pwd pokazuje pełną ścieżkę katalogu, w którym jesteś:

    pwd

  2. Pliki i foldery

    mkdir tworzy nowy folder:

    mkdir new-folder

    Z opcją -p od razu utworzy też wszystkie brakujące foldery pośrednie:

    mkdir -p projects/site/images

    touch tworzy pusty plik. Jeśli plik już istnieje, aktualizuje czas jego modyfikacji:

    touch file.txt

    cp kopiuje plik:

    cp file.txt copy.txt

    Kopiowanie folderu wymaga opcji -r:

    cp -r folder1 folder2

    mv przenosi plik do innego folderu:

    mv file.txt folder/

    Tej samej komendy używa się do zmiany nazwy pliku:

    mv old.txt new.txt

    rm usuwa plik:

    rm file.txt

    Usunięcie folderu z całą zawartością wymaga opcji -r:

    rm -r folder/
    Uważaj

    Linux nie ma kosza. Usunięte pliki znikają na zawsze, a literówka w ścieżce z sudo rm -r może usunąć cały system.

  3. Zawartość plików i wyszukiwanie

    cat wyświetla zawartość pliku w terminalu:

    cat file.txt

    nano otwiera plik w prostym edytorze tekstu w terminalu:

    nano file.txt
    Jak zapisać

    Ctrl + O i Enter zapisuje plik, Ctrl + X zamyka edytor.

    grep wyszukuje tekst we wskazanym pliku:

    grep "text" file.txt

    Z opcją -r przeszuka wszystkie pliki w bieżącym katalogu i podkatalogach:

    grep -r "text" .

    find wyszukuje pliki po nazwie:

    find . -type f -name "file.txt"

    Wyszukiwanie folderu:

    find . -type d -name "folder"

  4. Administracja i programy

    sudo wykonuje komendę z uprawnieniami administratora. Wystarczy dodać ją przed inną komendą:

    sudo apt update

    apt zarządza programami w systemach Ubuntu i Debian. Najpierw zaktualizuj listę pakietów i system:

    sudo apt update && sudo apt upgrade

    Instalacja programu:

    sudo apt install package-name

    chmod zmienia uprawnienia plików i folderów. Na przykład właściciel może wszystko, a pozostali tylko odczyt i wykonywanie:

    chmod 755 script.sh

    Najprostszy sposób, aby skrypt był wykonywalny:

    chmod +x script.sh

  5. Archiwa i dysk

    tar tworzy skompresowane archiwum:

    tar -czvf archive.tar.gz folder/

    Rozpakowuje archiwum:

    tar -xzvf archive.tar.gz

    df pokazuje, ile miejsca na dyskach jest zajęte i wolne:

    df -h

    Aby sprawdzić, ile miejsca zajmuje konkretny folder, użyj du:

    du -sh folder/

  6. Procesy i historia

    ps wyświetla wszystkie działające procesy:

    ps aux

    Wyszukiwanie konkretnego procesu:

    ps aux | grep nginx

    kill zatrzymuje proces po jego ID (PID), widocznym w wyniku ps:

    kill 12345

    Jeśli proces się nie zatrzymuje, zakończ go siłowo:

    kill -9 12345

    history wyświetla wcześniej wpisane komendy:

    history

Poćwicz

Wypróbuj kilka komend bezpiecznie. Ta linia utworzy folder z plikiem, wyświetli zawartość i wszystko usunie:

mkdir test && cd test && touch file.txt && ls -l && cd .. && rm -r test

Znaki && łączą komendy: kolejna wykona się tylko wtedy, gdy poprzednia się powiodła.

Pomoc do każdej komendy

Wpisz man ls lub ls --help, zastępując ls wybraną komendą. Z podręcznika man wyjdziesz klawiszem Q.

Częste pytania

Widzę błąd „Permission denied”

Komenda wymaga uprawnień administratora. Powtórz ją z sudo na początku.

Widzę błąd „command not found”

Sprawdź, czy komenda jest wpisana poprawnie. Jeśli tak, program nie jest zainstalowany i możesz go zainstalować przez sudo apt install.

Jak zatrzymać długo działającą komendę?

Naciśnij Ctrl + C.

Czy apt działa we wszystkich systemach Linux?

Nie. apt jest używany w Ubuntu i Debian. W AlmaLinux lub Rocky Linux zamiast niego używa się dnf.

Co dalej

Jeśli masz pytania, napisz do nas na czacie na żywo lub e-mailem.

Plany serwerów VPS Wszystkie poradniki VPS

Podobne poradniki

VPS Poradniki